یک نمونه از چگونگی مقابله با گرما، سیدنی استرالیا
چطور می توان شهرها و مردم را برای گرمای شدید آماده کرد؟
اکنون در استرالیا فصل تابستان است و همه جا گرم است. در سیدنی تابستان ها هوا بسیار گرم می شود و چندین سال است که متخصصان محیط زیست در این کشور در حال پژوهش اند تا دریابند در مقابل آن چه باید بکنند. اکنون نگرانی درباره افزایش دما و موج‌های گرمای شدید بیش تر شده است. احتمال وقوع یک ال‌نینوی بسیار قوی نیز می‌تواند شرایط را گرم‌تر و دشوارتر کند.
سؤال مهمی که پژوهشگران مطرح کرده اند آن است که:
آیا فقط باید به مردم بگوییم در روزهای گرم چه کار کنند، یا خودِ شهرها هم باید برای گرمای شدید آماده شوند؟ پژوهش جدیدی که در منطقه «سیدنی بزرگ» انجام شده، نشان می‌دهد پاسخ فقط به تغییر رفتار افراد محدود نمی‌شود؛ بلکه خانه‌ها، خیابان‌ها، محله‌ها، خدمات شهری و حتی نحوه همکاری سازمان‌ها نیز باید تغییر کند.
☀نکته مهم آن است که دریابیم که گرمای شدید فقط یک مشکل آب‌وهوایی نیست؛ یک مشکل اجتماعی است.
توصیه‌های معمول را تقریباً همه می‌دانیم:
💧 آب بیش تری بنوشیم.
🏠 در ساعات بسیار گرم در خانه بمانیم.
🪟 پرده‌ها را بکشیم و خانه را خنک نگه داریم.
👵 مراقب سالمندان، دوستان و همسایگان باشیم.
🌞 در ساعات اوج گرما کم تر در معرض آفتاب قرار بگیریم و…
اما یک مشکل اساسی وجود دارد:
همه مردم امکانات یکسانی برای خنک ماندن ندارند.
بعضی افراد توان پرداخت هزینه‌ی مداوم کولر را ندارند. بعضی خانه‌ها قدیمی و فاقد عایق‌بندی مناسب هستند. بعضی افراد نیز شبکه اجتماعی یا خانواده‌ای ندارند که در روزهای بسیار گرم به آنها کمک کند. بنابراین گرمای شدید می‌تواند نابرابری‌های اجتماعی را هم بیش تر کند.
👵 چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟
در برنامه‌ریزی برای گرمای شدید باید توجه ویژه‌ای به گروه‌های آسیب‌پذیر شود؛ از جمله:
سالمندان
زنان باردار
افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای
افرادی که در خانه‌های نامناسب و بسیار گرم زندگی می‌کنند.
افرادی که توان مالی استفاده مداوم از سیستم‌های سرمایشی را ندارند.
بنابراین سؤال فقط این نیست که «مردم در گرما چه کار کنند؟» بلکه باید پرسید:
«چطور شهری بسازیم که مردم کم تر در معرض گرما قرار بگیرند؟» حال به تجربه سیدنی نگاه کنیم.
یک شهر چگونه خودش را برای گرما آماده می‌کند؟
برای پاسخ به این سؤال، پژوهشگران به برنامه‌ای در منطقه سیدنی بزرگ نگاه کردند. «کارگروه گرمای سیدنی بزرگ» در سال ۲۰۲۳ تشکیل شد و نمایندگان بیش از ۴۰ سازمان، از جمله بخش‌های دولتی، بهداشت، خدمات اضطراری و سازمان‌های اجتماعی، در آن همکاری کردند. آنها طی ۱۸ ماه برنامه‌ای با عنوان Heat Smart City Plan( برنامه شهر هوشمند درمقابل گرما ) طراحی کردند. این برنامه شامل ۴۰ پیشنهاد برای سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ است. هدف اصلی آن این است که شهر در برابر گرمای شدید مقاوم‌تر شود؛ نه این که فقط هنگام وقوع موج گرما واکنش نشان دهد.
🌳 شهر خنک‌تر یعنی چه؟
یکی از نکات مهم این است که محیط شهری از ابتدا به شکلی طراحی شود که گرمای کم تری جذب کند.
برای مثال:
🌳 افزایش درختان و فضای سبز
🌴 ایجاد سایه در خیابان‌ها و فضاهای عمومی
🏠 طراحی خانه‌هایی که کم تر گرم شوند
🏢 استفاده از روش‌های ساختمانی مناسب برای گرما
🚶 ایجاد مسیرهای پیاده‌روی سایه‌دار
💦 فراهم کردن مکان‌های عمومی برای خنک شدن مردم.
یعنی به جای این که فقط با گرما مبارزه کنیم، باید شهر را طوری طراحی کنیم که کم تر گرم شود. البته این کار هزینه دارد ولی ارزش آن هم بسیار زیاد است.
همکاری سازمان‌ها به اندازه خودِ برنامه مهم است.
یکی از مشکلات مهم این است که سازمان‌های مختلف معمولاً جدا از یکدیگر کار می‌کنند. مثلاً بخش بهداشت بیش تر روی بیماری‌های ناشی از گرما تمرکز دارد؛
شهرداری‌ها مسئول فضاهای عمومی و خیابان‌ها هستند؛ و بخش‌های برنامه‌ریزی شهری درباره ساختمان‌ها و توسعه شهر تصمیم می‌گیرند.
اگر این بخش‌ها هماهنگ نباشند، ممکن است هر کدام بخشی از مشکل را حل کنند، اما هیچ‌کس تصویر کامل را نبیند.( متاسفانه این ناهماهنگی به شکل بسیار بارزی وجوددارد ). پژوهشگران دریافتند که برنامه سیدنی با ایجاد همکاری میان این سازمان‌ها، مسئولیت‌ها را روشن‌تر کرده و نقاط ضعف سیستم را بهتر نشان داده است. البته مردم محلی هم باید در تصمیم‌گیری حضور داشته باشند.
یک نکته بسیار مهم دیگر این بود که برنامه فقط توسط مسئولان دولتی طراحی نشد. گروه‌های اجتماعی و مردم محلی نیز در آن مشارکت داشتند.
چرا این موضوع مهم است؟
چون مردم یک محله بهتر از هر کس دیگری می‌دانند که کدام خیابان‌ها بیش از حد گرم می‌شوند؛ کجا سایه کافی وجود ندارد؛ سالمندان یا افراد آسیب‌پذیر در کدام مناطق بیش تر در معرض خطرند هنگام موج گرما چه مشکلاتی واقعاً برای مردم ایجاد می‌شود. بنابراین تجربه مردم باید بخشی از برنامه‌ریزی شهری باشد.
💰 اما یک نکته تعیین‌کننده دیگر نیز وجود دارد:
داشتن یک برنامه خوب به‌تنهایی کافی نیست. برای موفقیت چنین برنامه‌ای سه چیز ضروری است:
بودجه بلندمدت + مسئولیت مشخص + پیگیری مداوم
اگر برنامه‌ای نوشته شود اما پول، مسئول مشخص و حمایت سازمانی وجود نداشته باشد، احتمالاً روی کاغذ باقی می‌ماند. به همین دلیل در برنامه سیدنی، به منظور اطمینان از اجرای توصیه‌ها مسئولیت هر سازمان مشخص شده تا اقدامات فقط در حد شعار باقی نماند.
🌍 و اما نکته‌ای که برای همه شهرهای دنیا مهم است.
گرمای شدید دیگر فقط یک مسئله مربوط به کشورهای گرمسیری نیست بلکه شهرهای زیادی در اروپا و سایر نقاط جهان نیز در سال‌های اخیر موج‌های گرمای شدید را تجربه کرده‌اند.
نکته مهم این پژوهش این است که راه‌حل گرما فقط کولر بیش تر نیست. اگر شهری دائماً گرم‌تر می‌شود، نمی‌توان تنها با افزایش مصرف برق و استفاده بیش تر از سیستم‌های سرمایشی با مشکل مقابله کرد بلکه باید خود شهر را تغییر داد. اما چگونه ؟
پاسخ:
درخت بیش تر، سایه بیش تر، ساختمان‌های مناسب‌تر، فضای سبز بیش تر و برنامه‌ریزی بهتر برای گروه‌های آسیب‌پذیر.
بنابراین «نباید فقط از مردم بخواهیم خودشان را با گرمای شدید سازگار کنند؛ باید محیط زندگی را هم برای گرمای شدید آماده کنیم.»
این تفاوت بسیار مهمی است.
مثلاً گفتن این که «در روز گرم در خانه بمان» برای کسی که خانه‌اش عایق مناسبی ندارد یا توان پرداخت هزینه کولر را ندارد، راه‌حل کاملی نیست. از طرف دیگر، اگر در یک محله درخت، سایه، فضای سبز و مکان عمومی خنک وجود داشته باشد، خود محیط می‌تواند بخشی از کار محافظت در مقابل گرما را انجام دهد.
🌱 نتیجه‌گیری
این پژوهش یک پیام ساده اما بسیار مهم دارد:
آمادگی در برابر گرمای شدید باید از سطح فرد به سطح شهر منتقل شود.مردم باید بدانند چگونه در گرما از خودشان مراقبت کنند؛ اما هم‌زمان شهرها نیز باید طوری طراحی شوند که مردم کم تر در معرض گرمای خطرناک قرار بگیرند.
بنابراین یک شهر مقاوم در برابر گرما شهری است که:
🌳 درخت و سایه کافی دارد؛
🏠 خانه‌هایش برای گرمای شدید طراحی شده‌اند؛
🏥 خدمات درمانی و اضطراری هماهنگ دارد؛
👵 از گروه‌های آسیب‌پذیر حمایت می‌کند؛
🤝 سازمان‌ها و مردم با یکدیگر همکاری می‌کنند؛
💰 و برای این اقدامات بودجه و برنامه بلندمدت دارد.
در نهایت، مقابله با گرمای آینده فقط مسئله آب‌وهوا نیست؛ مسئله طراحی شهر، سلامت عمومی و عدالت اجتماعی هم هست. البته سازگاری با گرما و انعطاف در مصرف آب و منابع طبیعی نیز بسیار برای مقابله با گرما اهمیت دارد.