درباره واکسن سرخک
سرخک نه تنها خطرناک است بلکه می تواند سیستم ایمنی بدن شما را از بین ببرد.
نابینایی، ذات‌الریه، اسهال شدید و حتی مرگ؛ اینها تنها بخشی از پیامدهای وحشتناک ابتلا به ویروس سرخک هستند؛ بیماری‌ای که به‌ویژه برای کودکان می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری داشته باشد. خوشبختانه ما یک سلاح دفاعی ایمن و مؤثر در برابر این ویروس داریم:
واکسن سرخک.
برآوردها نشان می‌دهند که واکسیناسیون سرخک در فاصله سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ از بیش از ۶۰ میلیون مرگ جلوگیری کرده است. با وجود این موفقیت بزرگ، موارد ابتلا به سرخک در بریتانیا و بسیاری از نقاط جهان به‌شدت در حال افزایش است. عوامل مختلفی از جمله تردید نسبت به واکسن‌ها، اطلاعات نادرست و اجرا نشدن برنامه‌های واکسیناسیون، باعث شده‌اند کودکان بیش تری بدون محافظت در برابر این بیماری باقی بمانند.
اما ماجرا فقط به خود بیماری سرخک محدود نمی‌شود!
پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند واکسن سرخک ممکن است فوایدی فراتر از پیشگیری از این بیماری داشته باشد. جالب است بدانید کودکانی که این واکسن را دریافت کرده‌اند، در مقایسه با کودکان واکسینه‌نشده، با خطر کم تری برای ابتلا به برخی بیماری‌های عفونی دیگر نیز مواجه بوده‌اند.
۱. فراموشی ایمنی؛ وقتی ویروس حافظه ایمنی بدن را پاک می‌کند!
یکی از مهم‌ترین توضیحات علمی برای این پدیده، مفهومی به نام «فراموشی ایمنی سرخک » یا Measles Amnesia است. برای درک این موضوع ابتدا باید بدانیم سیستم ایمنی بدن چگونه کار می‌کند.
سیستم ایمنی ما مجموعه‌ای پیچیده از سلول‌های دفاعی دارد که وظیفه محافظت از بدن را در برابر عوامل بیماری‌زا بر عهده دارند. برخی از این سلول‌ها آنتی‌بادی تولید می‌کنند تا ویروس‌ها را خنثی کنند و برخی دیگر سلول‌های آلوده را شناسایی و نابود می‌کنند.
اما نکته شگفت‌انگیز اینجاست:
سیستم ایمنی فقط با عوامل بیماری‌زا مبارزه نمی‌کند؛ بلکه آنها را به خاطر هم می‌سپارد!
این ویژگی را «حافظه ایمنی» می‌نامیم.
به کمک این حافظه، اگر بدن دوباره با یک عامل بیماری‌زای قبلی مواجه شود، می‌تواند بسیار سریع‌تر و مؤثرتر از گذشته واکنش نشان دهد. اما ویروس سرخک می‌تواند این حافظه ارزشمند را تخریب کند! مطالعات نشان داده‌اند که ابتلا به سرخک ممکن است تعداد و تنوع سلول‌های حافظه ایمنی را کاهش دهد. در نتیجه، کودک نه‌تنها درگیر بیماری سرخک می‌شود، بلکه ممکن است بخشی از ایمنی‌ای را که در برابر بیماری‌های دیگر به دست آورده بود نیز از دست بدهد. یعنی بدن ممکن است بسیاری از عوامل بیماری‌زایی را که قبلاً می‌شناخته، دوباره فراموش کند! بنابراین زدن واکسن سرخک از بیماری های دیگر نیز جلوگیری می کند.
شواهد علمی چه می‌گویند؟
در یکی از مطالعات، پژوهشگران دریافتند که پس از ابتلا به سرخک، بین ۱۱ تا ۷۳ درصد از آنتی‌بادی‌هایی که بدن کودکان واکسینه‌نشده در برابر بیماری‌های دیگر تولید کرده بود، از بین رفته است. نکته مهم این بود که چنین کاهش گسترده‌ای در آنتی‌بادی‌ها در کودکانی که واکسن سرخک دریافت کرده بودند، مشاهده نشد. این یافته نشان می‌دهد واکسیناسیون می‌تواند از بدن در برابر چنین آسیب مخربی به حافظه ایمنی محافظت کند. به همین دلیل، دانشمندان معتقدند افزایش برخی بیماری‌های عفونی دیگر پس از شیوع سرخک ممکن است با همین پدیده ارتباط داشته باشد.
در حال حاضر پژوهش‌های بیش تری برای بررسی این موضوع، به‌ویژه در مناطقی مانند غرب آفریقا که سرخک و سایر بیماری‌های عفونی در آنها شایع هستند، در حال انجام است.
۲. واکسنی که شاید بیش تر از یک بیماری را شکست دهد!
اما داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود. دانشمندان نظریه دیگری نیز مطرح کرده‌اند که به آن «اثر غیراختصاصی واکسن» یا Non-specific Effect می‌گویند. بر اساس این نظریه، واکسن سرخک ممکن است علاوه بر جلوگیری از ابتلا به سرخک، و علاوه بر ممانعت از بزخی عفونت های دیگر توانایی کلی سیستم ایمنی بدن را برای مقابله با عوامل بیماری‌زا نیز تقویت کند. پژوهش‌های جدید نشان داده‌اند که واکسیناسیون سرخک ممکن است عملکرد برخی سلول‌های ایمنی را بهبود ببخشد و آنها را در مبارزه با بیماری‌های مختلف توانمندتر کند.
برخی دانشمندان حتی معتقدند که این اثر تقویت‌کننده سیستم ایمنی، ممکن است نقش مهم‌تری در سلامت عمومی کودکان داشته باشد تا صرفاً جلوگیری از پدیده فراموشی ایمنی.
واکسن سرخک از نوع واکسن زنده تضعیف‌شده است؛ یعنی حاوی نسخه‌ای ضعیف‌شده از ویروس است که سیستم ایمنی را تحریک می‌کند تا پاسخ دفاعی مناسبی ایجاد کند. واکسن‌های زنده دیگری مانند واکسن BCG (برای پیشگیری از شکل‌های شدید سل) نیز دارای اثرات گسترده‌ای بر آموزش و تنظیم سیستم ایمنی هستند. به همین دلیل، دانشمندان احتمال می‌دهند این نوع واکسن‌ها بتوانند نوعی آمادگی دفاعی گسترده‌تر در بدن ایجاد کنند.
۳. فراموش کرده‌ایم سرخک چقدر خطرناک است!
در دهه ۱۹۶۰، یعنی پیش از گسترش واکسیناسیون، سرخک سالانه حدود ۲.۶ میلیون نفر را در جهان به کام مرگ می‌کشاند. امروزه شاید تصور چنین آماری برای بسیاری از ما دشوار باشد. وقتی بیماری‌ای به کمک واکسیناسیون تا حد زیادی مهار می‌شود، نسل‌های بعدی ممکن است خطر واقعی آن را فراموش کنند. لذا ما فراموش کرده‌ایم که سرخک چقدر واگیردار است.
یک فرد مبتلا می‌تواند ویروس را به تعداد زیادی از افراد واکسینه‌نشده‌ای که در نزدیکی او هستند منتقل کند؛ به‌طوری‌که در شرایط مناسب، تا ۹۰ درصد افراد مستعد و در معرض تماس ممکن است آلوده شوند.
همچنین فراموش کرده‌ایم واکسن تا چه اندازه مؤثر است.
دریافت دو دوز واکسن سرخک، در بیش از ۹۰ درصد موارد محافظت طولانی‌مدت ایجاد می‌کند. متأسفانه در برخی جوامع، این فراموشی جای خود را به پدیده خطرناک‌تری داده است یعنی بی‌اعتمادی به واکسن‌ها. اطلاعات نادرست، باورهای غلط و تبلیغات ضد واکسن در حال گسترش هستند؛ درست مانند خود ویروس!
۴. و اما پیام نهایی دانشمندان:
چه، فواید اضافی واکسن سرخک به دلیل جلوگیری از فراموشی ایمنی باشد و چه به دلیل تقویت گسترده‌تر سیستم ایمنی، یا ترکیبی از هر دو، نتیجه نهایی یکسان است:
واکسیناسیون کودکان در برابر سرخک اهمیت بسیار زیادی دارد.
زیرا وقتی کودکان را در برابر سرخک محافظت می‌کنیم، ممکن است در واقع از آنها در برابر مجموعه‌ای از بیماری‌های دیگر نیز محافظت کرده باشیم.
چند نکته علمی که باید از این مقاله به خاطر سپرد:
یک نکته علمی بسیار جالب: حافظه ایمنی مانند یک کتابخانه دفاعی است. هر بار که بدن با یک میکروب مواجه می‌شود، اطلاعاتی درباره آن ذخیره می‌کند. ویروس سرخک می‌تواند بخشی از این کتابخانه را تخریب کند؛ به همین دلیل بدن ممکن است در برابر بیماری‌هایی که قبلاً با آنها مقابله کرده بود، دوباره آسیب‌پذیر شود. البته این به معنای پاک شدن کامل سیستم ایمنی نیست؛ بلکه بخشی از حافظه دفاعی بدن ممکن است آسیب ببیند.
نتیجه گیری:
سلامتی فقط مبارزه با بیماری‌های امروز نیست؛ بلکه حفظ توانایی بدن برای دفاع در برابر بیماری‌های فرداست.