اوزمپیک (Ozempic)
اوزمپیک (Ozempic) نام تجاری دارویی به نام سماگلوتاید است. این دارو در اصل برای درمان دیابت نوع ۲ ساخته شد، اما بعداً مشخص شد که به کاهش وزن نیز کمک میکند و به همین دلیل امروزه بسیار شناخته شده است.
اوزمپیک از چه ساخته شده است؟
اوزمپیک یک پروتئین (پپتید) مهندسیشده است. این دارو نسخهای بسیار شبیه به هورمون طبیعی بدن به نام GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1) است.
هورمون GLP-1 به طور طبیعی در روده بعد از غذا خوردن ترشح میشود و به بدن پیام میدهد که:
انسولین بیشتری ترشح کند.
قند خون را پایین بیاورد.
احساس سیری ایجاد کند.
تخلیه معده را کندتر کند.
سماگلوتاید بهگونهای طراحی شده که برخلاف GLP-1 طبیعی، مدت زیادی در بدن باقی میماند؛ به همین دلیل فقط هفتهای یک بار تزریق میشود.
مکانیسم عمل اوزمپیک
اوزمپیک با اتصال به گیرندههای GLP-1 در چند نقطه بدن عمل میکند:
۱. پانکراس:وقتی قند خون بالا باشد، ترشح انسولین را افزایش میدهد.
ترشح هورمون گلوکاگون را کاهش میدهد، بنابراین کبد قند کمتری وارد خون میکند.
۲. معده:سرعت تخلیه معده را کم میکند.
غذا مدت بیشتری در معده میماند و فرد دیرتر گرسنه میشود.
۳. مغز:روی مراکز اشتها در هیپوتالاموس اثر میگذارد.احساس سیری را افزایش میدهد.میل به غذا، بهویژه غذاهای پرچرب و شیرین، کاهش پیدا میکند.
۴. قلب و عروق:در بسیاری از بیماران دیابتی، خطر سکته قلبی و مغزی را کاهش داده است.
مزایای اوزمپیک
*کاهش قند خون
*کاهش وزن (در بسیاری از افراد ۱۰ تا ۲۰ درصد وزن بدن با مصرف طولانیمدت و همراه با تغییر سبک زندگی)
*کاهش خطر بیماریهای قلبی در برخی بیماران
*احتمال بهبود کبد چرب در بعضی افراد
*ممکن است التهاب بدن را نیز کاهش دهد.
عوارض شایع
بیشتر افراد در هفتههای اول این عوارض را تجربه میکنند:
تهوع*استفراغ*یبوست*اسهال*نفخ*دلدرد*کاهش اشتها
این عوارض معمولاً با شروع دوز پایین و افزایش تدریجی کمتر میشوند.
عوارض مهم ولی نادر
التهاب لوزالمعده (پانکراتیت)
سنگ کیسه صفرا
کمآبی بدن در اثر استفراغ شدید
تشدید مشکلات گوارشی مانند تأخیر زیاد در تخلیه معده (گاستروپارزی)
در افراد دیابتی با رتینوپاتی، ممکن است در شروع درمان مشکلات چشمی موقتاً بدتر شود.
آیا باعث سرطان میشود؟
در مطالعات روی موشها و موشهای صحرایی، افزایش نوع خاصی از سرطان تیروئید (Medullary Thyroid Cancer) دیده شد.
اما تا امروز شواهد قانعکنندهای وجود ندارد که در انسان اوزمپیک باعث افزایش این سرطان شود.
به همین دلیل، مصرف آن برای افرادی که خودشان یا اعضای خانوادهشان سابقه سرطان مدولاری تیروئید یا بیماری ژنتیکی MEN2 دارند، توصیه نمیشود.
آیا برای همه بیضرر است؟
خیر. اگرچه اوزمپیک برای بسیاری از افراد داروی مؤثر و نسبتاً ایمنی است، اما برای همه مناسب نیست.باید با احتیاط یا اصلاً استفاده نشود در افرادی که:
سابقه پانکراتیت دارند.
سابقه سرطان مدولاری تیروئید یا MEN2 دارند.
دچار فلج معده شدید هستند.
باردار هستند یا قصد بارداری دارند.
در ماههای اخیر، انتشار چندین مطالعه باعث شده رسانهها با تیترهایی مانند «اوزمپیک خطر سرطان را کاهش میدهد» این موضوع را بسیار امیدوارکننده نشان دهند. اما نویسنده که پزشک و پژوهشگر اپیدمیولوژی است، تأکید میکند این نتیجهگیری هنوز زودهنگام است و شواهد علمی برای اثبات آن کافی نیست.
در ابتدا نگرانی اصلی این بود که شاید اوزمپیک باعث سرطان، بهویژه سرطان تیروئید یا سرطان پانکراس شود. دلیل این نگرانی، مشاهده ایجاد تومور در موشهای آزمایشگاهی بود. اما تحقیقات بعدی روی انسانها و بررسی دهها مطالعه نشان دادند که تاکنون هیچ ارتباط روشنی بین مصرف این داروها و افزایش خطر کلی سرطان وجود ندارد. بنابراین، در حال حاضر شواهد موجود تا حد زیادی اطمینانبخش هستند، هرچند به دلیل جدید بودن این داروها هنوز نمیتوان درباره اثرات بسیار بلندمدت آنها با قطعیت اظهار نظر کرد.
در سالهای اخیر، جهت تحقیقات تغییر کرده و پژوهشگران بررسی کردهاند که آیا این داروها میتوانند خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهند. برخی مطالعات بزرگ نشان دادهاند افرادی که اوزمپیک یا داروهای مشابه مصرف میکنند، در مقایسه با برخی گروههای دیگر، کمتر به بعضی سرطانهای مرتبط با چاقی مانند سرطان رحم، تخمدان، پستان و روده بزرگ مبتلا میشوند و حتی در برخی بیماران سرطانی، احتمال مرگ نیز کمتر گزارش شده است. این نتایج باعث ایجاد امید فراوان شدهاند.
اما نویسنده هشدار میدهد که این مطالعات از نوع مشاهدهای هستند و به همین دلیل ممکن است نتایج آنها گمراهکننده باشد. افرادی که اوزمپیک مصرف میکنند معمولاً از نظر وضعیت مالی، دسترسی به خدمات درمانی و پیگیری سلامت، شرایط بهتری دارند و همین عوامل میتواند باعث کاهش خطر سرطان شود، نه خود دارو. همچنین در بسیاری از مطالعات، مصرفکنندگان اوزمپیک با بیمارانی مقایسه شدهاند که انسولین مصرف میکنند؛ در حالی که این بیماران معمولاً دیابت شدیدتری دارند و ذاتاً بیشتر در معرض سرطان هستند. بنابراین ممکن است مزیت مشاهدهشده ناشی از تفاوت وضعیت بیماران باشد، نه اثر واقعی دارو.
نکته مهم دیگر این است که سرطان معمولاً طی سالها یا حتی دههها ایجاد میشود، اما بیشتر این تحقیقات افراد را فقط چند سال یا حتی چند ماه دنبال کردهاند. اگر کاهش خطر سرطان خیلی زود پس از شروع مصرف دارو دیده شود، احتمال دارد علت آن تفاوت اولیه افراد باشد، زیرا پیشگیری واقعی از سرطان در مدت کوتاه امکانپذیر نیست.
در مقابل، معتبرترین مطالعات یعنی کارآزماییهای بالینی تصادفی و مرور نتایج آنها تاکنون نشان دادهاند که هیچ مدرک محکمی وجود ندارد که ثابت کند داروهای GLP-1 خطر سرطان را کاهش میدهند یا افزایش میدهند. این مطالعات نیز به دلیل کوتاه بودن مدت پیگیری هنوز پاسخ نهایی را ارائه نمیکنند.
نتیجهگیری مقاله این است که: در حال حاضر میتوان با اطمینان نسبی گفت که داروهای GLP-1 مانند اوزمپیک به نظر نمیرسد خطر کلی سرطان را افزایش دهند، اما ادعای اینکه این داروها از سرطان پیشگیری میکنند یا باعث افزایش طول عمر بیماران سرطانی میشوند، هنوز اثبات نشده است. برای رسیدن به پاسخ قطعی، به مطالعات بزرگتر و طولانیمدت نیاز است. بنابراین، در شرایط فعلی نباید اوزمپیک را بهعنوان دارویی برای پیشگیری از سرطان معرفی یا تجویز کرد، هرچند این فرضیه ارزش بررسی بیشتر را دارد.