گرمای سوزان اروپا؛ موج گرمای مرگبار رکوردها را شکست
دوم ژوئیه 2026
دمای بسیار بالا در سراسر اروپا رکوردهای تاریخی را شکسته است و این قاره با یک موج گرمای مرگبار دستوپنجه نرم می کند. روزهای سهشنبه و چهارشنبه هفته گذشته ، فرانسه گرمترین روزهای ثبتشده در تاریخ خود را تجربه کرد و دمای هوا در مناطق غربی این کشور به چیزی بین ۳۹ تا ۴۳ درجه سانتیگراد رسید. چهارشنبه نیز گرمترین روز ماه ژوئن در تاریخ بریتانیا بود و دما به ۳۶٫۱ درجه سانتیگراد رسید. بر اساس دادههای اولیه، اسپانیا، آلمان، اتریش، هلند و سوئیس نیز در چندین ایستگاه هواشناسی رکورد دمای ماه ژوئن را شکستهاند و این موج گرما هنوز پایان نیافته است.
تلفات انسانی
متأسفانه این موج گرما تاکنون جان افراد زیادی را گرفته است. تنها در فرانسه، طی یک هفته گذشته دهها نفر هنگام تلاش برای خنک شدن در آب غرق شدهاند. اما این موج گرمای تاریخی بهتنهایی رخ نداده است. چند روز پیش دمای متوسط سطح آب اقیانوسهای جهان نیز دوباره به رکورد جدیدی رسید. همزمان، اداره هواشناسی استرالیا اعلام کرده است که پدیده النینو فعال شده و احتمال یک سال گرمتر و خشکتر را در استرالیا، آسیا و جنوب اقیانوس آرام افزایش داده است. همچنین از ماه آوریل، هند و پاکستان نیز با موج گرمای شدید و مرگبار روبهرو بودهاند.
بنابراین این سؤال مطرح میشود: چه چیزی باعث این موج گرما شده و چرا تا این اندازه شدید است؟
یک موج گرمای غیرعادی
به موج گرما زمانی گفته میشود که دمای هوا سه روز یا بیش تر بهطور غیرعادی بالاتر از میانگین تاریخی دمای همان منطقه باشد. دانشمندان از این موج گرمای اروپا به دو دلیل بسیار نگران هستند.
۱. زمان وقوع
معمولاً گرمترین زمان سال در اروپا از اواسط تا اواخر ژوئیه است؛ یعنی حدود یک ماه پس از انقلاب تابستانی. اما پژوهشهای جدید نشان میدهد روزهای بسیار داغ اکنون از ماه ژوئن آغاز میشوند.
از سال ۱۹۵۰ تاکنون، فقط یک موج گرمای بزرگ زودتر از موج گرمای امسال رخ داده است.
شواهد نشان میدهد که تغییرات اقلیمی باعث شدهاند موجهای گرما هم بیش تر و هم شدیدتر شوند.
یک مطالعه درباره موج گرمای جنوب شرقی انگلستان در ژوئن ۲۰۲۵ نشان داد که اگر انتشار گازهای گلخانهای ناشی از فعالیت انسان وجود نداشت، چنین موج گرمایی فقط هر ۵۰ سال یکبار رخ میداد. اما با در نظر گرفتن افزایش ۱٫۳ درجهای دمای زمین در اثر فعالیتهای انسانی، احتمال وقوع آن به حداقل هر پنج سال یکبار رسیده است.
۲. شدت
در دنیایی بدون تغییرات اقلیمی، چنین موج گرمای شدیدی در این زمان از سال تقریباً غیرممکن بود. این موج نهتنها رکوردهای دما را شکسته، بلکه با اختلاف بسیار زیادی این کار را انجام داده است. سهشنبه و چهارشنبه ( 23 و 24 ژوئن) ، فرانسه با میانگین دمای ۲۹٫۹ درجه سانتیگراد گرمترین روزهای تاریخ خود از زمان آغاز ثبت آمار در سال ۱۹۴۷ را تجربه کرد.
در روز سهشنبه:
۱۴۷ شهر فرانسه رکورد دمای ماه ژوئن خود را شکستند.
۴۱ ایستگاه هواشناسی دمای بالاتر از ۴۳ درجه سانتیگراد را ثبت کردند.
همچنین شب سهشنبه به چهارشنبه، فرانسه گرمترین شب تاریخ خود را با میانگین ۲۱٫۶ درجه پشت سر گذاشت.
گرمای شبانه آنقدر زیاد بود که دمای برخی رودخانهها به حدی رسید که دیگر نمیشد از آب آنها برای خنک کردن نیروگاههای هستهای استفاده کرد.
در همان هفته، اسپانیا نیز چندین رکورد دمای روز و شب را شکست و در یکی از مناطق، دمای شب به مدت سه شب متوالی بالاتر از ۳۰ درجه باقی ماند. در برخی نقاط اسپانیا دما از ۴۵ درجه سانتیگراد نیز فراتر رفت.
پیشبینی میشود این موج گرما در اروپای غربی در اواسط هفته حاضر به اوج برسد و سپس به سمت شرق حرکت کند؛ بهطوریکه لهستان و آلمان بیش ترین تأثیر را در آخر هفته تجربه خواهند کرد.
علت این موج گرما چیست؟
در مقیاس محلی، موج گرما زمانی شکل میگیرد که یک سامانه پرفشار روی منطقه مستقر شود. این سامانه مانند یک درپوش عمل میکند:
گرما را در نزدیکی سطح زمین حبس میکند.
مانع تشکیل ابرها میشود.
اجازه میدهد نور خورشید بیش تر به زمین برسد.
اما در مقیاس جهانی، تغییرات اقلیمی ناشی از احتراق نفت، زغالسنگ و گاز نحوه شکلگیری این سامانهها را تغییر داده است.
گرمای اضافی موجود در جو باعث تغییر الگوهای بزرگ گردش هوا میشود و سامانههای پرفشار کندتر حرکت میکنند؛ در نتیجه احتمال وقوع موجهای گرمای شدید افزایش مییابد.
پژوهشها نشان میدهد:
بین سالهای ۱۹۵۰ تا ۱۹۹۹ اروپا فقط ۵ موج گرمای شدید را تجربه کرد.
اما بین ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۱ تعداد آنها به ۱۸ موج گرما رسید.
با احتساب موجهای شدید سالهای ۲۰۲۲، ۲۰۲۳ و ۲۰۲۵، تعداد آنها در ظرف تنها ۲۵ سال به بیش از ۲۰ موج گرمای شدید رسیده است.
بنابراین شواهد بهوضوح نشان میدهد که موجهای گرمای اروپا اکنون بسیار بیش تر از گذشته رخ میدهند.
مردم چگو نه با این شرایط کنار میآیند؟
این موج گرما تاکنون جان دهها نفر را در فرانسه گرفته است.
بر اساس ارزیابی خطرات اقلیمی اروپا، موجهای گرما هماکنون نیز تهدیدی جدی برای سلامت مردم جنوب اروپا هستند.
در سالهای آینده، ساکنان جنوب و مرکز-غرب اروپا بیش ترین خطر ابتلا به بیماریهای ناشی از گرما و مرگ را خواهند داشت. شدت این موج گرما از ترکیب دمای بسیار بالا و رطوبت زیاد نشات می گیرد. شرایطی که با تابستانهای معمول و خشک استرالیا تفاوت زیادی دارد.
کودکان و سالمندان بیش از همه در معرض خطر هستند، زیرا بدن آنها توانایی کم تری در تبخیر عرق و تنظیم دمای داخلی دارد. برای این گروهها، گرمای شدید همراه با رطوبت میتواند تهدیدکننده زندگی باشد.
تابستان بعدی در نیم کره جنوبی ( استرالیا) چگونه خواهد بود؟
از نظر تاریخی، موجهای گرمای اروپا ارتباط مستقیمی با موجهای گرمای تابستان بعدی در نیمکره جنوبی ندارند.اما تغییرات اقلیمی احتمال وقوع گرمای شدید را در هر سال افزایش داده است. اما امسال ال نینو در حال رشد است.
در دنیایی که اقلیم آن در حال تغییر است، خطر گرمای شدید ــ که مرگبارترین بلای طبیعی استرالیاست ــ اکنون به واقعیتی جهانی تبدیل شده است.